Student na zleceniu pod lupą. Co i dlaczego chce kontrolować PIP?

Student do 26. roku życia zatrudniony na umowie zlecenie to od lat absolutny „święty Graal” polskiego rynku pracy. Zasada jest prosta i niezwykle opłacalna dla obu stron: pracodawca ponosi minimalne koszty zatrudnienia, a młody pracownik dostaje na rękę dokładnie tyle, ile wynosi jego stawka brutto (czyli słynne „brutto = netto”).

Ten finansowy raj ma jednak swoje granice. W mediach coraz głośniej mówi się o rewolucyjnych zmianach w przepisach i rygorystycznych kontrolach, które zapowiada Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) oraz ZUS. Na celowniku urzędników znalazły się bardzo konkretne praktyki, a nowe prawo może całkowicie zmienić reguły gry.

Na co muszą uważać studenci, a co spędza sen z powiek pracodawcom? Wyjaśniamy bez prawniczego owijania w bawełnę.

1. Rewolucja w prawie: PIP zyska potężną władzę

To właśnie ta zmiana, o której trąbią nagłówki serwisów informacyjnych. Do tej pory, jeśli inspektor PIP podczas kontroli uznał, że student pracuje na zleceniu, ale w rzeczywistości wykonuje obowiązki jak na etacie, niewiele mógł z tym zrobić na miejscu. Sprawa musiała trafić do Sądu Pracy, co ciągnęło się miesiącami.

Co się zmienia? Nowe projekty ustaw zakładają, że inspektor PIP będzie mógł samodzielnie, drogą jednej decyzji administracyjnej (tzw. nakazu), przekształcić umowę zlecenie w umowę o pracę. Bez pytania pracodawcy o zgodę i bez czekania na wyrok sądu. Jeśli inspektor uzna, że nosisz znamiona etatu – od ręki stajesz się pracownikiem etatowym, ze wszystkimi tego konsekwencjami (i kosztami) dla firmy.

2. Ukryty etat pod płaszczykiem zlecenia

W związku z nowymi uprawnieniami, PIP będzie niezwykle skrupulatnie badać tzw. reklasyfikację umów. Dla urzędników nie ma znaczenia, co wpisaliście w nagłówku dokumentu. Liczy się to, jak Twoja praca wygląda w rzeczywistości.

Gdzie leży granica? Jeśli jako student:

• Musisz pracować w ściśle określonych godzinach (np. sztywne 8:00–16:00),

• Wykonujesz zadania pod stałym, bezpośrednim nadzorem przełożonego,

• Pracujesz w miejscu wyznaczonym przez firmę i nie masz żadnej elastyczności...

...to według prawa jest to klasyczny stosunek pracy. Od teraz pracodawcy będą musieli trzy razy zastanowić się, czy elastyczne zlecenie dla studenta rzeczywiście jest elastyczne.

3. Polowanie na „studentów-widma”

Kolejnym punktem zapalnym jest nadużywanie statusu studenta lub ucznia. Ponieważ ulgi ZUS-owskie i podatkowe są ogromne, na rynku wyrosła szara strefa osób, które zapisują się do darmowych szkół policealnych tylko po to, by uzyskać zaświadczenie o nauce, a potem nigdy nie pojawiają się na zajęciach.

• Co sprawdza ZUS i PIP? Inspektorzy coraz częściej weryfikują realny status studenta w trakcie trwania umowy. Jeśli uczelnia skreśli Cię z listy studentów (np. za brak wpłat lub nieobecności), Twój status wygasa automatycznie.

• Konsekwencje: Jeśli podczas kontroli wyjdzie na jaw, że zleceniobiorca stracił status studenta, pracodawca będzie musiał wstecznie opłacić wszystkie zaległe składki ZUS wraz z odsetkami.

4. Ewidencja godzin i stawka minimalna

Zlecenie dla studenta nie oznacza, że panuje tu całkowita samowolka. PIP sprawdza, czy pracodawcy przestrzegają minimalnej stawki godzinowej. Aby to zweryfikować, firma musi prowadzić dokładną ewidencję przepracowanych godzin dla każdego zleceniobiorcy. Brak takich dokumentów lub zaniżanie stawek to najprostsza droga do otrzymania wysokiego mandatu.

Wskazówka dla studentów: Zawsze dbaj o to, by na bieżąco zgłaszać pracodawcy wszelkie zmiany w swoim statusie (np. obronę licencjatu czy skreślenie z listy). Ukrywanie tego faktu może i odsunie w czasie płacenie składek, ale w razie kontroli ściągnie na Twojego pracodawcę ogromne kłopoty.

Szukasz bezpiecznego zatrudnienia?

Nadchodzące zmiany w prawie sprawią, że rynek pracy dla młodych stanie się znacznie bardziej przejrzysty. Na szczęście na rynku nie brakuje uczciwych firm, które grają w otwarte karty i dbają o to, by studenci pracowali w pełni legalnie, bezpiecznie i bez stresu o nagłe kontrole.

Jeśli szukasz elastycznej pracy, w której Twoje prawa będą szanowane, wejdź na ClickJobs i sprawdź najnowsze oferty stworzone z myślą o studentach!